Αντώνη, χωρίς το αυτοκόλλητό μου, πάω κάπου εγώ?
Και με την ευκαιρεία, λίγη ιστορία δια την περί ού ο λόγος Αετιά, όπου είχα πάει για πρώτη φορά 4-5-6 Δεκεμβρίου του 2004 και πραγματικά πέρασα υπέροχα, φτάνοντας μέχρι και Σαμαρίνα. Το περίεργο ήταν ότι άν και μέσα στην καρδιά του χειμώνα, άν και είμασταν σε υψόμετρο 1.150 μέτρων, έκανε τόση ζέστη που φορούσαμε κοντομάνικα. Από αγριογούρουνα βεβαίως ελευθέρας βοσκής, καταναλώσαμε αρκετά
ΑΕΤΙΑ (ΤΣΟΥΡΓΙΑΚΑ)
Είναι ένα από τα 20 Κουπατσιαροχώρια. Οι Κουπατσιαραίοι, ημινομαδικός πληθυσμός, συνιστούν μία ανθρωπογεωγραφική ενότητα και χωροθετούνται δυτικά και γύρω του Βενέτικου ποταμού και ανατολικά του ορεινού συγκροτήματος της Βασιλίτσας. Έχουν πάρει την ονομασία τους από το δέντρο που κυριαρχεί στην οικολογική ζώνη που κατέχουν, την βελανιδιά και κυρίως τα πρεμνοφυή αναβλαστήματά της, που οι βλάχοι τα λένε κουπάτσια και οι ίδιοι «σμάρια» ή «κοντοκλάδια».
ΟΝΟΜΑΣΙΑ : Η παράδοση λέει πως το χωριό λεγόταν παλιά Τσιούργιακα γιατί ήταν χτισμένο πάνω στα «τσιουρόκια», μικρά μοναστηριακά κτήματα, ιδιοκτησίας ενός μικρού μοναστηριού στην θέση «Βενετάδες» που σήμερα δεν σώζονται ούτε τα ερείπιά του. Την σημερινή του ονομασία πήρε από το πλήθος των αετών που ζουν και φωλιάζουν στα απόκρημνα βράχια, ανατολικά του χωριού.
ΘΕΣΗ : Η Αετιά είναι χτισμένη στις πλαγιές της Β.Α. Πίνδου σε υψόμετρο 1150 μ. και σε απόσταση 33 χλμ. δυτικά της πόλης των Γρεβενών. Υπάγεται στην κοινότητα Φιλιππαίων και οριοθετείται από τα χωριά Πρόσβορο ανατολικά, Φιλιππαίοι δυτικά, Μεσολούρι βόρεια και Πολυνέρι νότια. Είναι χωριό αγναντερό με θέα προς τους βράχους και την πανέμορφη κοιλάδα της που την διασχίζουν το Σμιξιώτικο ρέμα και ο Φιλιππιός, τροφοδότες του Βενέτικου ποταμού.
Η ΑΕΤΙΑ ΣΗΜΕΡΑ : H Αετιά «του σήμερα» παραμένει ένα μικρό χωριό που κατοικείται μόνο τα καλοκαίρια, από τους παραθεριστές και από λίγες κτηνοτροφικές οικογένειες που ανεβαίνουν από τα χειμαδιά της Ελασσόνας για να ξεκαλοκαιριάσουν. Από κοινού αποφασίζουν, από κοινού εκτελούν προσδοκώντας το ελάχιστο από το κράτος που ως συνήθως έχει τα «μάτια» του στραμμένα αλλού. Γι’ αυτούς αρκεί η σιωπή του βουνού, αρκούν οι εικόνες με τις δασωμένες βουνοπλαγιές, το τραγούδι των αηδονιών κάτω στις ιτιές στο «τρανό πηγάδι», του κούκου στον «Μιρά» και των άλλων πουλιών στο δάσος. Αρκεί που τις νύχτες βρίσκονται πιο κοντά στ’ αστέρια. Αρκεί που το κλαρίνο δένει αρμονικά με τους ήχους από τα κουδούνια των προβάτων που βόσκουν στις απέραντες ράχες. Η χλωρίδα και η πανίδα αναπτύσσονται σε όλο τους το μεγαλείο. Η κυριαρχία των δασών είναι αναμφισβήτητη. Χαμηλότερα το έλατο και η δρυς, ψηλότερα το πεύκο και το ρόμπολο. Μια οργιά δίπλα σου οι κορομηλιές, οι δαμασκηνές, οι ιτιές και τα πυξάρια. Τα ποικιλόμορφα και πανέμορφα λουλούδια κοσμούν την γη της Αετιάς, ενώ η μεγάλη ποικιλία και ο αριθμός των μανιταριών την χαρακτηρίζουν. Ψηλά στην πέτρα του «Τσιούργιακα» φωλιάζουν ο ασπροπάρης (μπάτζιος ή μπατζιοτέρα), ο φιδαετός, ο χρυσαετός, ο πετρίτης και ο χρυσογέρακας. Η πανίδα ολοκληρώνεται με τις βαριές πατημασιές της αρκούδας που τεμπέλικα διασχίζει το δάσος. Έρχεται από το φαράγγι όπου ξεχειμωνιάζει, παρέα με τους λύκους και τα αγριογούρουνα. Τα νερά δημιουργούν το «ποτάμι» της Αετιάς, το καμάρι του τόπου, που διασχίζει ακούραστα, χρόνια τώρα, μια μεγάλη ποικιλία από τοπία, αλλάζοντας συχνά μορφή και συμπεριφορά. Αλλού είναι φαρδύ-νωχελικό γεμάτο κροκάλες, αλλού γράφει μαιάνδρους κινούμενο φιδωτά και αλλού πάλι στενεύει και μεταμορφώνεται, μέσα στο φαράγγι, σε καταρράκτη. Συχνά τα πλούσια σε ψάρια και κατακάθαρα γάργαρα νερά του ξαποσταίνουν σχηματίζοντας μικρές ειρηνικές γωνιές, μέσα σε οργιώδη βλάστηση, προσφέροντας σπάνιες ευκαιρίες για τολμηρούς κολυμβητές. Η περιοχή αποτελεί μια μόνιμη πρόκληση για όλους τους φυσιολάτρες, προσφέροντας καλοκαίρι και χειμώνα μοναδικές εμπειρίες.
ΣΕ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΜΕ ΤΑ ΠΟΔΙΑ : Μπορείτε να επισκεφτείτε:
A) Την πέτρα του «Τσιούργιακα» (Πλάκα) σε υψόμετρο 1315 μ.
B) Το ξωκλήσι της Παναγιάς στα ριζά του βράχου με τις αναρριχητικές διαδρομές «Μελίτσα», «A.I.D.S» και «Μεγάλη Άρκτο» ύψους 150 μ.
Γ) Την «τρύπα»- σπηλιά του Μακεδονομάχου Γκούντα, το καστρί και το ξωκλήσι των Αγίων Θεοδώρων που
είναι χτισμένο πάνω σε δόμους μακεδονικού οχυρού.
Δ) Τους καταρράκτες στο φαράγγι, το καλντερίμι και το πέτρινο γεφύρι στο «Νιδρούζι»
ΣΕ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΜΕ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟ : Αξίζει να επισκεφτείτε:
Α) Τα υπόλοιπα Κουπατσιαροχώρια και ιδιαίτερα τους Φιλιππαίους (Κουρούνα, κατασκηνώσεις, μνημείο
Αννίτσας), το Μεσολούρι (εκκλησία Αγ. Δημητρίου, χτισμένη το 1778, χρονιά που πέρασε ο Κοσμάς ο
Αιτωλός), το Δοτσικό ( μαστοροχώρι με μονότοξο γεφύρι), το Σπήλαιο (Παναγιά Σπηλιώτισσα - 1633,
φαράγγι και γεφύρι Πορτίτσας).
Β) Το χιονοδρομικό κέντρο της Βασιλίτσας.
Γ) Τον εθνικό δρυμό της Πίνδου (Βάλια Κάλντα, Αρκουδόρεμα, λίμνες Φλέγγα).
ΙΣΤΟΡΙΑ : Αν και δεν υπάρχουν ιστορικά στοιχεία που να αποδεικνύουν την ταυτότητα του χωριού στο χρόνο, σίγουρο είναι ότι το χωριό υπήρχε στην περίοδο της Τουρκοκρατίας.
Εδώ γεννήθηκε περί το 1790 ο ήρωας της επανάστασης του 1821, Απόστολος Κυρίμης. Υπήρξε αρματολός στο πλευρό του Γιαννούλα Ζιάκα, μέλος της Φιλικής Εταιρείας και ηρωικός αγωνιστής και οπλαρχηγός. Σε ενθύμηση εκκλησιαστικού βιβλίου του Αγίου Όρους αναφέρεται ότι τον Μάιο του 1821 πήρε μέρος στην επανάσταση της Χαλκιδικής και εξόντωσε στα παράλια του Άθω, το πλήρωμα τουρκικής γολέτας που είχε εξοκείλει εκεί καταδιωκόμενη από ελληνικά πλοία. Αυτό μας το επιβεβαιώνει και ο Σπυρίδων Τρικούπης στο βιβλίο του «Ιστορία της Ελληνικής επανάστασης» τόμος Α’, σελίς 217. Τον Απρίλιο του 1822 πολεμάει με τους Ζιακαίους και κατατροπώνουν τον στρατό 1600 ανδρών του Σρόπολι, απεσταλμένο του Χουρσίτ-Πασά. Από τον καθηγητή Απόστολο Βακαλόπουλο και το βιβλίο του «Ιστορία της Μακεδονίας» μαθαίνουμε ότι αγωνίστηκε στο πλευρό των Κασομούληδων, στην μαρτυρική πόλη του Μεσολογγίου κατά την πολιορκία του, επικεφαλής 250 Γρεβενιωτών από το 1823 έως την ηρωική Έξοδο.
Αναφορά στον Κυρίμη με ιδιαίτερα κολακευτικά γι’αυτόν λόγια, βρίσκουμε στο με αριθμ. φακέλου 28732 χειρόγραφο της Εθνικής βιβλιοθήκης και σε βιβλία των ιστορικών συγγραφέων Μ. Παπαϊωάννου, Άγγ. Ανεστόπουλου, Αριστ. Κωστόπουλου. Στην μάχη του Μαυρονόρους Γρεβενών το 1826, όπου σκοτώθηκε ο χιλίαρχος Γιαννούλας Ζιάκας, ο Κυρίμης διασώθηκε σαν από θαύμα και κατέφυγε με το Θεόδωρο Ζιάκα και άλλους συμπολεμιστές του στην Νότια Ελλάδα (Λαμία) όπου αγωνίστηκε μέχρι τέλους του αγώνα στις περιοχές των Αγράφων, της Φθιώτιδας και της Βοιωτίας. Απόγονοί του ζούν σήμερα στην Λαμία και ένας από αυτούς ο Γεώργιος Κυρίμης, Υποστράτηγος διετέλεσε υπουργός Ηπείρου και Μακεδονίας (1936-1941).
Με την παλιά ονομασία Τσούργιακα είναι χαρτογραφημένη σε έκδοση του 1881 από τον γεωγράφο και ιστορικό Μ. Χρυσοχόου. Είναι τραγουδισμένη από την δημοτική μούσα σε τραγούδι αφιερωμένο στον Σαμαριναίο ήρωα Γιάννη Παπανικολάου ή Πρίφτη που σκοτώθηκε πολεμώντας τους Τούρκους το 1867.
Από τα ιερά βιβλία της εκκλησίας τα οποία χρησιμοποιούνταν τα παλιά χρόνια στην εκπαίδευση, υπάρχουν αρκετές χειρόγραφες σημειώσεις από τους δασκάλους οι οποίες μας δίνουν πολύτιμες πληροφορίες. Έτσι μαθαίνουμε ότι στην Αετιά λειτουργούσε σχολείο στις 22 Ιουλίου 1892 με δάσκαλο ιερομόναχο από το Άγιο Όρος, αμειβόμενο από τους κατοίκους της. Στις 17 Μαΐου 1906 λειτουργούσε με δάσκαλο τον παπα-Ανδρέα Χρήστου από το Πρόσβορο με τους παρακάτω 12 μαθητές : Γκουντάρα, Μπατσίλα, Κολιό, Τούσια, Σακοράφα, Θωμά, Τσίλκα, Θανάσινα, Μπίτη, Κουλούσια, Στέργιο και Μπιταρέκα. Στις 20 Ιουλίου 1908 είχε δάσκαλο το Κωνσταντίνο Αναστασίου και το 1914 τον Γεώργιο Αναστασίου από το Πρόσβορο που λειτούργησε όλον τον χρόνο με 1 έως 7 μαθητές.
Εκκλησία, αφιερωμένη στον Άγιο Νικόλαο, είχε τουλάχιστον από τις 8 Μαΐου του 1903, όταν άφησε την υπογραφή του περνώντας ο Σαμαριναίος αγιογράφος Παπά-Αδάμ Σακομάνος.
Μπορείτε να μείνετε στον νεόκτιστο ξενώνα του Γεωργίου Μπατσίλα (τηλ. 24620-81.220 και 22.700) και να γευτείτε δικής του παραγωγής κρέατα, τυριά, αγριογούρουνα ελευθέρας βοσκής και να δοκιμάσετε το ονομαστό του ξυνόγαλα.
Γιώργος Λιάνας
Καλοκαίρι του 2000