Ποιος πραγματικά ευθύνεται για τη λειψυδρία;
Του Στέφανου Γεωργιάδη
Διευθυντή Δικτύου Ύδρευσης Ε.Υ.Δ.Α.Π.
Την περσινή χρονιά η φύση μας χάρισε πολύ νερό. Έβρεξε πολύ,η γη ποτίστηκε, τα ποτάμια έτρεχαν και οι λίμνες υπερχείλισαν!
Φέτος τα πράγματα αλλάξανε. Οι βροχές ήταν αρχικά ανύπαρκτες, στη συνέχεια ελάχιστες και ήδη τέλειωσε η περίοδος των βροχών. Αποτέλεσμα αυτού του παιχνιδιού της φύσης ήταν ξανά ο πανικός της λειψυδρίας…
Ποιος φταίει για το επαναλαμβανόμενο αυτό πρόβλημα που αθροίζεται στα τόσα άλλα που υπομένουν οι πολίτες; Άλλαξε το κλίμα; Το φαινόμενο του θερμοκηπίου θα ξεράνει την ανθρωπότητα; οι πολίτες είναι σπάταλοι στη χρήση του νερού και έχουνε αντιπεριβαλλοντική συμπεριφορά; Μας λείπουν τα έργα;
Για να επιμερίσουμε τις όποιες ευθύνες θα πρέπει να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.
«Ο κύκλος του νερού» είναι λίγο πολύ γνωστός. Το νερό εξατμίζεται στους ωκεανούς, τα σύννεφα συμπυκνώνονται , η βροχή πέφτει πάνω στη γη και το γλυκό νερό τρέχει ξανά προς την αλμυρή θάλασσα. Πάνω σε αυτό το τρέξιμο του νερού στη γη προς τη θάλασσα οι άνθρωποι παρεμβαίνουν και το καθυστερούν για λίγο χρησιμοποιώντας το. Το χρησιμοποιούν για τις ανθρώπινες ανάγκες τους, η χρήση αυτή πάντα ποιοτικά το υποβαθμίζει και στη συνέχεια χωρίς να μειωθεί η ποσότητα του ελευθερώνεται ξανά για το δρόμο προς τη θάλασσα. Η ποιοτική του υποβάθμιση πρέπει να είναι περιβαλλοντικά αποδεκτή όχι για να μην απαξιωθεί το νερό που χρησιμοποιήθηκε, που έτσι και αλλιώς είναι πλέον υποβαθμισμένο, αλλά για να μην καταστραφεί το περιβάλλον.
Η εξασφάλιση του πόσιμου νερού για τους ανθρώπους είναι «δουλειά συλλογική». Σήμερα στις οργανωμένες κοινωνίες δεν ψάχνει για νερό ο καθένας μόνος του αλλά το νερό του το παρέχει ο Φορέας της ύδρευσης. Η Υπηρεσία αυτή του Κράτους (μέσω του Φορέα ύδρευσης ) προς τους πολίτες είναι ίσως η σημαντικότερη από όλες τις Υπηρεσίες «Κοινής Ωφέλειας».
Έτσι οι τελικά «εμπλεκόμενοι» σε αυτήν την ύψιστης σημασίας διαδικασία της εξασφάλισης του πόσιμου του νερού είναι ουσιαστικά τρεις:
Η φύση, που μας χαρίζει την πρώτη ύλη
Ο φορέας, που κάνει τα αναγκαία έργα και έχει τη διαχείριση
Οι άνθρωποι-πολίτες, οι τελικοί χρήστες
'Ο φταίχτης είναι
ο κατά τόπους
αρμόδιος Φορέας
της ύδρευσης!
"
Ποιος όμως από τους τρεις παραπάνω φταίει στη λειψυδρία;
Η Πολιτεία με τους εκπρόσωπους της αλλά και πολλοί «ειδικοί επιστήμονες» προτρέπουν τους πολίτες (πολλές φορές η προτροπή είναι σε τόνο πολύ αυστηρό) να κάνουν οικονομία και να αποκτήσουν περιβαλλοντική συνείδηση… Ο πολίτης το ακούει , έχει που έχει τα δικά του προβλήματα, του φορτώνουνε και πρόσθετες ενοχές και έτσι ο Φορέας ύδρευσης απαλλάσσεται. Καλού κακού γίνεται και λίγο η επίκληση των καταστροφικών σκοτεινών φαινομένων του θερμοκηπίου, της ερημοποίησης κ.λ.π. Έτσι και αλλιώς η φύση δεν μπορεί να έχει «αντιρρήσεις»!
Ο Φορέας ύδρευσης δεν φταίει; Έχει κάνει όλα όσα έπρεπε; Είναι η διαχείριση - των όποιων ποσοτήτων η φύση μας χαρίζει και για τη δεδομένη κοινωνική συμπεριφορά των πολιτών - ορθή;
Κατά την άποψη μου ο πολίτης είναι ο μόνος που δεν φταίει και η φύση δεν αποφάσισε ακόμα να εξαφανίσει την ανθρωπότητα.
Ο φταίχτης είναι ο κατά τόπους αρμόδιος Φορέας της ύδρευσης!
Απ’τό παράδειγμα είναι η περίπτωση της ΕΥΔΑΠ που δεν αντιμετωπίζει πλέον κανένα πρόβλημα λειψυδρίας. Και αυτό γιατί έζησε την αγωνία αυτού του προβλήματος για το μισό πληθυσμό της Ελλάδος πολλές φορές. Έτσι μετά την τελευταία λειψυδρία του 1989-1990 το Κράτος αναγκάστηκε να ενεργήσει σοβαρά και έκανε όλες εκείνες τις ενέργειες (έργα υποδομής, σύγχρονη διαχείριση κ.λ.π.) ώστε να εκλείψει το πρόβλημα της λειψυδρίας, για τα ίδια μετεωρολογικά δεδομένα και για τις ίδιες (αν όχι μεγαλύτερες) ανάγκες των πολιτών για πόσιμο νερό σήμερα.
Τι όμως συμβαίνει στην υπόλοιπη Ελλάδα;
Η αλήθεια είναι απλή.
Σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση μιας περιοχής εξετάζονται κατ΄ αρχάς οι ανάγκες σε πόσιμο νερό και στη συνέχεια δρομολογούνται τα έργα εκείνα υποδομής που απαιτούνται για την εξασφάλιση αυτών των ποσοτήτων. Επειδή η ποσότητα νερού που μας χαρίζει η φύση έχει σημαντικές διακυμάνσεις από χρονιά σε χρονιά, γίνονται τόσα έργα, ούτως ώστε να εξασφαλίζονται οι αναγκαίες ποσότητες όχι μόνο για συνήθεις (από πλευράς βροχοπτώσεων )χρονιές αλλά και για κάποιες χρονιές σπάνιες, έντονης ξηρασίας. Με δεδομένες τις οικονομικές δυνατότητες αλλά και τις άλλες προτεραιότητες σε άλλες δαπάνες για την εξυπηρέτηση των πολιτών, σχεδιάζονται και εκτελούνται έργα υποδομής, τα οποία μπορούν να αντιμετωπίσουν περιπτώσεις ξηρασίας λιγότερο ή και περισσότερο σπάνιες. Πάντως σε καμία περίπτωση δεν αντέχεται οικονομικά η πραγματοποίηση τέτοιας κλίμακας έργων ώστε να μην υπάρχει σε καμία των περιπτώσεων πρόβλημα λειψυδρίας έστω και αν πρόκειται για ξηρασία που εμφανίζεται σπανιότερα από μία φορά στα εκατό χρόνια! Ο αποκλεισμός μιας τέτοιας μαξιμαλιστικής προσέγγισης ισχύει ούτως ή άλλως, αφού η όποια τέτοιου χαρακτήρα υπέρμετρη υποδομή, κινδυνεύει να μην χρησιμοποιηθεί ποτέ μέσα στο χρόνο ζωής αυτής της υποδομής που είναι μικρότερος των εκατό χρόνων.
Δηλαδή: θα υπάρχει ο παραλογισμός να κατασκευάζεται ένα πανάκριβο έργο (που αντέχει τεχνικά έστω και εκατό χρόνια) και αυτό το έργο να μην προσφέρει τίποτα αφού είτε δεν θα χρησιμοποιηθεί ποτέ είτε θα αξιοποιηθεί μόνο μία φορά. . .
Ο λογικός και οικονομικά ανεκτός σχεδιασμός, είναι αυτός που αντιστοιχεί σε έργα τα οποία αξιοποιούνται και χρησιμοποιούνται συχνά, αντιμετωπίζοντας φαινόμενα τα οποία ναι μεν είναι σπάνια, αλλά όχι εξαιρετικά «ακραία».
Στη σπανιότατη αυτή περίπτωση - και μόνο σε αυτή - γίνεται (για τη μικρή αυτή περίοδο που διαρκεί αυτό το φαινόμενο) περιορισμός της κατανάλωσης, με τη συνδρομή βέβαια των πολιτών. Στη σπανιότατη αυτή περίπτωση και τότε μόνο θα πρέπει να ζητείται η βοήθεια από τους πολίτες οι οποίοι πρέπει να περιορίσουν την κατανάλωση συμπιέζοντας τις ανάγκες τους. Σε κάθε άλλη περίπτωση λειψυδρίας δεν φταίνε οι πολίτες αλλά ο Φορέας της ύδρευσης που είτε δεν έχει κάνει τα αναγκαία έργα υποδομής είτε δεν κάνει τη σωστή διαχείριση.
Το νερό (όσο και αν αυτό ακούγεται περίεργο) είναι «προϊόν» και δεν είναι απλώς «αγαθό». Αγαθό θα ήταν αν υπήρχε ο άμεσος δεσμός της φύσης και του τελικού χρήστη χωρίς την παρεμβολή του «ενδιάμεσου» που είναι ο φορέας της ύδρευσης. Τέτοια σχέση υπάρχει στους αγρότες - των μη αρδευόμενων περιοχών - όπου πράγματι το νερό είναι αγαθό, χωρίς να μπορεί να υπάρχει ανθρώπινη παρέμβαση.
Στην περίπτωση των αστικών δικτύων ύδρευσης υπάρχει σαφέστατα ανθρώπινη παρέμβαση στην διαδικασία συλλογής του νερού, καθαρισμού, διανομής του. Έτσι αυτή η παρέμβαση μπορεί να είναι, ορθή ή λανθασμένη, υψηλότερου ή χαμηλότερου κόστους, εξασφαλίζοντας επάρκεια ή ανεπάρκεια, δηλαδή υπάρχουν όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά του «προϊόντος».
Ας μη ξεχνάμε ότι αυτή η ταυτοποίηση νερού με την έννοια της προσφοράς της φύσης και άρα ο χαρακτηρισμός ως αγαθό σε πολλές περιπτώσεις δεν υπάρχει όπως π.χ. στην περίπτωση της αφαλάτωσης.
Είναι λοιπόν προφανές ότι απαιτείται ορθός σχεδιασμός και διαχείριση του νερού ώστε να εξυπηρετούνται οι πολίτες και όχι αυτοί να ενοχοποιούνται όταν λόγω σφαλμάτων του Φορέα ύδρευσης παρουσιάζεται πρόβλημα. Ο πολίτης δεν είναι δυνατόν να αξιολογεί κάθε φορά το έργο του Φορέα ύδρευσης, δουλειά του Κράτους είναι αυτή. . .
Ο πολίτης πρέπει απλώς να εξυπηρετείται.
Δυστυχώς η εντελώς «αποκεντρωμένη» και ανεξάρτητη λειτουργία των Φορέων ύδρευσης σε κάθε Δήμο, τις περισσότερες φορές, λόγω κλίμακας μεγέθους, δεν εξασφαλίζει το βέλτιστο. ‘Έτσι σε άλλους Δήμους θα υπάρξει φέτος πρόβλημα λειψυδρίας και σε άλλους όχι, ενώ οι πολίτες και οι ανάγκες είναι παντού οι ίδιες. Η αξιοπιστία και η αποδοτικότητα των Φορέων ύδρευσης αλλάζει. Εκεί είναι η αχίλλειος πτέρνα του συστήματος και θα πρέπει να υπάρξουνε κανόνες ελέγχου των αποκεντρωμένων υδρεύσεων και όχι εύκολα να οικτίρουμε τη φύση ή να ενοχοποιούμε τους πολίτες με τις δήθεν υπερβολικές απαιτήσεις τους και τη δήθεν αντιδεοντολογική κοινωνική συμπεριφορά τους.