banner psaremagr

ΛΙΑΖΟΜΑΙ ΚΑΙ ΡΩΤΑΩ: ΟΔΗΓΟΣ Δαμάζοντας τα κύματα


Αφήνουμε την ακρογιαλιά και τα ρηχά νερά και μπαίνουμε στα βαθιά για να μάθουμε πώς δημιουργούνται τα κύματα, πώς ζουν και κινούνται διάφοροι οργανισμοί και τι υπάρχει στον βυθό.


Τι μπορεί να κοντράρει καλύτερα τη δύναμη των κυμάτων καθώς αυτά φθάνουν στην ακτή; Ενας βράχος ή μια αμμουδιά; Οπως το έχουν παρατηρήσει ακόμη και οι λεγόμενοι «πατέρες της Εκκλησίας» και το έχουν χρησιμοποιήσει με τον ανάλογο συμβολισμό για την ηπιότητα που δαμάζει και τις πιο σκληρές ανθρώπινες αντιδράσεις, η άμμος στην παραλία που αφήνεται να απλωθεί όσο αυτή «θέλει» μπορεί να κάνει να εξασθενήσει και το πιο δυνατό κύμα, ενώ ο βράχος, λόγω της αντίστασης που προβάλλει, σίγουρα θα διαβρωθεί κάποια στιγμή. Πόσοι όμως σκέπτονται ότι ένας τοίχος που φτιάχνεται στην παραλία από πέτρες ή από τσιμέντο για να την προφυλάξει ίσως μπορεί να είναι η αιτία για την εξαφάνισή της; Το κύμα πρέπει να αφήνεται να απλώνεται όσο γίνεται περισσότερο μέσα στην ξηρά και να γυρίζει τελείως... εξαντλημένο πίσω. Διότι, αν χτυπάει στον τοίχο τον δικό μας με την ορμή που ακόμη διαθέτει, στον γυρισμό παίρνει υλικά από την παραλία και τα πηγαίνει μέσα. Οταν όμως απλώνεται στην αμμουδιά, τα υλικά που περιέχει, κόκκοι από αλάτι, ασβεστόλιθος, γη διατόμων, τα καταθέτει εκεί και αυτά ενεργούν σαν κόλλα βοηθώντας στο να αποκτήσουν μεγαλύτερη συνοχή οι κόκκοι της άμμου μεταξύ τους και η παραλία στέκεται καλύτερα στις επιθέσεις του νερού. Διαδικασίες χιλιάδων ετών, που εμείς απερίσκεπτα καταργούμε μέσα σε λίγη ώρα, όσο χρειάζεται να υψωθεί το μικρό μας χτιστό εξάμβλωμα.

Από πού έρχεται το αλάτι στη θάλασσα και είναι πάντα περίπου στην ίδια αναλογία;
Οι μπαμπάδες που έχουν διαβάσει λίγο, αλλά κάπως πρόχειρα και άκριτα, έχουν μια απάντηση έτοιμη. Η θάλασσα εξασφαλίζει το αλάτι της από τα ποτάμια που χύνονται στη θάλασσα παρασύροντας διάφορα υλικά από τους βράχους και μεταξύ αυτών και άλατα, λένε στα παιδιά.Αν όμως το παιδί δεν έχει μοιάσει στον μπαμπά και σκέπτεται λίγο πιο πολύ τα πράγματα, θα αρχίσει να έχει ακόμη περισσότερες απορίες με αυτή την απάντηση. Αν η θάλασσα είναι κάτι σαν κουβάς όπου καταλήγουν όλα αυτά τα υλικά τα παρασυρμένα από το νερό των ποταμών, τότε γιατί δεν αυξάνεται με τον καιρό η περιεκτικότητα σε αλάτι; Και πόσο αλάτι φέρνουν τα ποτάμια, αφού το νερό που δοκιμάζουμε κάποιες φορές από τα ποτάμια είναι γλυκό; Το 3% του θαλασσινού νερού το συνθέτουν διάφορες ουσίες και το 90% από αυτές είναι χλωριούχο νάτριο, δηλαδή το γνωστό μας αλάτι. Αν όλο το αλάτι το έφερναν τα ποτάμια, αυτό που είναι σήμερα στη θάλασσα θα είχε ήδη έλθει μέσα σε 100 εκατομμύρια χρόνια. Επίσης, εργαστηριακές εξετάσεις σε ιζήματα ηλικίας μέχρι και 200 εκατομμυρίων ετών έδειξαν ότι και τότε είχαμε την ίδια αναλογία αλατιού μέσα στο νερό. Αρα οι ωκεανοί και οι θάλασσες δεν περιμένουν να τους έλθει έτοιμο το αλάτι, το φτιάχνουν με δικούς τους μηχανισμούς.

Ποιοι είναι αυτοί οι μηχανισμοί παραγωγής του αλατιού που περιέχει το θαλασσινό νερό;
Η θάλασσα λοιπόν είναι, μεταξύ άλλων, ένα θαυμαστό χημικό εργαστήριο. Το νάτριο και το χλώριο, οι δομικοί λίθοι του μαγειρικού αλατιού, συναντώνται μέσα στο θαλασσινό νερό. Το νάτριο παραμένει εν διαλύσει ακόμη και 68 εκατομμύρια χρόνια, ώσπου να έλθει η ώρα να αντιδράσει με το χλώριο το οποίο έχει βρεθεί εκεί ξεπηδώντας από το εσωτερικό της. Και όπως έχει υπολογιστεί, είναι σταθερό σε ποσότητα. Βγαίνει δηλαδή από τη θάλασσα και επιστρέφει μέσω της βροχής και του νερού των ποταμών πάλι σε αυτήν, όπου ένα μέρος του αντιδρά και αργά αργά δημιουργείται το αλάτι που βάζουμε στο φαγητό μας. Κάποιος μάλιστα έγραψε ότι μπορεί τώρα να τρώμε αλάτι που δημιουργήθηκε την εποχή των δεινοσαύρων με χλώριο από τότε που δημιουργήθηκε η Γη.

Να κάνουμε μπάνιο μετά τη βροχή;
Είναι μια ερώτηση που σπάνια γίνεται και δεν είναι τόσο άσκοπη όσο φαίνεται. Η απάντηση είναι: Οχι! Επειτα από μια έστω σύντομα αλλά καταρρακτώδη θερινή βροχή καταλήγουν στη θάλασσα αρκετές ποσότητες από ανεπιθύμητα υλικά, όπως είναι ακαθαρσίες ζώων και ανθρώπων, ό,τι έχει ξεπλύνει το νερό από την άσφαλτο και πολλές ακόμη βλαβερές για τον άνθρωπο ουσίες. Ετσι, έπειτα από μια καλή βροχή αφήνουμε αυτούς που δεν ξέρουν να κάνουν το μπάνιο τους και εμείς προτιμούμε έναν ρομαντικό περίπατο που είναι σίγουρα πιο υγιεινός.

Είναι η ιδέα μου ότι όλα τα κύματα έρχονται παράλληλα με την ακτή;
Οχι, είναι η ικανότητά σας να παρατηρείτε προσεκτικά τα κύματα. Μακριά από την ακτή, μέσα στο πέλαγος, ο άνεμος όταν φυσάει επίμονα και για αρκετό χρόνο διαμορφώνει σεβαστών διαστάσεων κύματα που διακινούν μια μάζα νερού η οποία μπορεί να φθάνει από την επιφάνεια έως και σε βάθος 30 μέτρων.

Πάντως, σε όποιο βάθος και να εκτείνεται, αν μπορούσαμε να δούμε το κύμα σε τομή θα παρατηρούσαμε ότι το νερό κινείται σαν μέσα σε μικρότερους κυλίνδρους, εφαπτόμενους μεταξύ τους, που εκτείνονται από την επιφάνεια έως το όποιο βάθος φθάνει το κύμα και γίνονται ολοένα μικρότεροι. Οταν λοιπόν όλο αυτό το συγκρότημα πλησιάζει στην ακτή και το βάθος ελαττώνεται, οι κύλινδροι συμπιέζονται, αποκτούν ελλειπτικό σχήμα, αυτοί που είναι κάτω κάτω λόγω τριβής χάνουν σε ταχύτητα επιβραδύνοντας ολόκληρο το κύμα. Εκεί έχουμε ένα φαινόμενο διάθλασης. Δηλαδή, ακόμη και αν το μέτωπο του κύματος φθάνει με κατεύθυνση λοξή ως προς την ακτή, το τμήμα πιο κοντά στην ακτή επιβραδύνεται πρώτα, ενώ το υπόλοιπο συνεχίζει με ταχύτητα μεγαλύτερη και τελικά έχουμε όλο το μέτωπο του κύματος να στρίβει και να έρχεται παράλληλα με την ακτογραμμή. Ετσι, ανεξάρτητα από την κατεύθυνση των ανέμων που δημιούργησαν το κύμα λίγο πριν από την ακτή είναι παράλληλο με αυτήν.

Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στα ηχητικά κύματα και στα θαλάσσια;
Στα θαλάσσια κύματα η ταχύτητά τους μεγαλώνει όσο μεγαλώνει το μήκος κύματος, δηλαδή η απόσταση ανάμεσα σε δύο διαδοχικές κορυφές. Ετσι, αυτά που λέμε «μεγάλα κύματα» ταξιδεύουν γρηγορότερα από τα μικρότερα, και σε αυτό διαφέρουν από τα ηχητικά που η ταχύτητά τους δεν αλλάζει με το μήκος κύματος. Η επιφάνεια του νερού, αντίθετα από ό,τι θα πίστευε κανείς, παρουσιάζεται αρκετά δύσκαμπτη στη μεταφορά από σημείο σε σημείο της διαταραχής, που είναι ουσιαστικά ένα μεγάλο κύμα. Αυτό ανεβάζει τη συχνότητα και με βάση έναν γνωστό τύπο και την ταχύτητα. Γι΄ αυτό και εκεί που έχει μεγάλα κύματα είναι πιο επικίνδυνο να κολυμπάς.

Τα τσουνάμι που δημιουργούνται όταν έχουμε μεγάλους σεισμούς ή εκρήξεις ηφαιστείων έχουν τεράστιο μήκος κύματος, γι΄ αυτό κινούνται με ταχύτητες που φθάνουν σε εκατοντάδες χιλιόμετρα την ώρα, δηλαδή γρηγορότερα και από ένα αυτοκίνητο Formula 1 στην ευθεία!

Γιατί έχουμε τόσο εύκολα σχηματισμό αφρού στη θάλασσα και όχι στα νερά των ποταμών;
Ισως η ερώτηση να προσανατολίζει λίγο και ως προς την απάντηση. Διότι ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στο νερό του ποταμού και της θάλασσας; Είναι η περιεκτικότητα σε αλάτι. Το αλάτι, το οποίο μέσα στο νερό διασπάται σε δύο τμήματα- το ένα θετικά φορτισμένο και το άλλο αρνητικά (και επειδή περιπλανώνται τα λέμε ιόντα)-, δίνει φορτία που επιτρέπουν όταν δημιουργούνται οι φυσαλίδες, οι διάφανες μεμβράνες τους, να έχουν από τη μια και από την άλλη πλευρά όμοια φορτία. Επειδή λοιπόν τα ομώνυμα φορτία απωθούνται, η μεμβράνη που είναι ανάμεσα γίνεται πιο ανθεκτική και οι φυσαλίδες σχηματίζονται και διατηρούνται ευκολότερα. Οι ωκεανογράφοι εκτιμούν ότι κάθε στιγμή περίπου το 4% της επιφάνειας των ωκεανών, όση περίπου η επιφάνεια της Βόρειας Αμερικής, είναι καλυμμένο από αφρό.

Πόσες φορές την ημέρα ανεβαίνει η επιφάνεια της θάλασσας και γιατί;
Είναι γνωστό ότι η Σελήνη ασκεί δυνάμεις στη Γη. Δεν μπορεί να παραμορφώσει εύκολα τη στέρεη επιφάνειά της, αλλά η επίδρασή της γίνεται φανερή από τη συμπεριφορά των ωκεανών και των μικρότερων υδάτινων επιφανειών. Αν όλη η Γη είχε μαλακή επιφάνεια κάθε στιγμή, το σχήμα της θα έμοιαζε πιο πολύ σαν αβγό αφού επάνω στην ευθεία που θα ένωνε τη Σελήνη με το κέντρο της Γης θα είχαμε πάντα δύο εξογκώματα σε διαμετρικά αντίθετες θέσεις. Τώρα αυτό συμβαίνει μόνο εκεί όπου υπάρχουν υδάτινες επιφάνειες, αφού το νερό στο πλησιέστερο σημείο προς τη Σελήνη έλκεται από αυτήν. Επίσης έχουμε μια άνοδο στην υδάτινη επιφάνεια τη διαμετρικά αντίθετη, διότι εκεί η έλξη της Σελήνης εξασθενεί την έλξη της Γης και το νερό λόγω της περιστροφής του πλανήτη μας και λόγω της αδράνειας τείνει να φύγει από την επιφάνεια όπως ακριβώς κάποιος που δεν είναι στο αυτοκίνητο δεμένος με ζώνη τη στιγμή που αυτό παίρνει στροφή. Καθώς η Γη περιστρέφεται μέσα στην ημέρα, τα δύο εξογκώματα κινούνται δυτικά. Δύο φορές μέσα στην ημέρα σε κάθε θάλασσα ανεβαίνει η στάθμη. Επομένως μεσολαβεί ένα χρονικό διάστημα 12 ωρών και 25 λεπτών ανάμεσα στις δύο ανόδους και όχι ακριβώς 12 ώρες. Διότι η Σελήνη κινείται και αυτή γύρω από τη Γη και φαίνεται να περνάει από κάθε τόπο κάθε 24 ώρες και 50 λεπτά. Σε κάθε νέα Σελήνη και πανσέληνο λόγω της θέσης του Ηλίου σε ευθεία με τον δορυφόρο της Γης έχουμε πιο έντονο το φαινόμενο διότι επιδρά και αυτός επάνω στις γήινες υδάτινες επιφάνειες.

Γιατί δεν έχουμε παντού την ίδια άνοδο στην επιφάνεια της θάλασσας στις παλίρροιες;

Διότι η διαμόρφωση του βυθού και των γύρω παραλιών πολλές φορές δημιουργεί εμπόδια στις υδάτινες μάζες να κινηθούν ακολουθώντας τις δυνάμεις που ασκεί η Σελήνη και έτσι έχουμε μια αδράνεια στην κίνησή τους που εκφράζεται σε διαφορετική ώρα εκδήλωσης του φαινομένου και διαφορετική άνοδο της στάθμης.

Πώς προκύπτουντα όστρακα; Από τις εκκρίσεις των αδένων των οργανισμών που θέλουν να προφυλαχθούν από τους διώκτες τους και θέλουν να κλειστούν σε ένα σκληρό κέλυφος. Βασικό συστατικό του οστράκου είναι το ανθρακικό ασβέστιο και μια πρωτεΐνη, η κογχιολίνη. Το ανθρακικό ασβέστιο κρυσταλλώνεται σε δύο μορφές, τον ασβεστίτη και τον αραγονίτη. Δύο ομάδες κυττάρων εργάζονται για την παραγωγή του οστράκου: μία ομάδα εκκρίνει συνεχώς την ουσία που αποτελεί το βασικό υλικό και δίνει και το αντίστοιχο συμπαγές χρώμα, ενώ μία άλλη ομάδα εκκρίνει υλικό κατά διαστήματα και δημιουργεί τις ραβδώσεις και τα άλλα σχέδια που δίνουν σε κάθε όστρακο τη χαρακτηριστική του εμφάνιση. Εκτός από τη χρησιμότητά τους σε αρχαιολόγους, γεωλόγους και βιολόγους, οι οργανισμοί που δημιουργούν τα όστρακα προσφέρουν πολύτιμη υπηρεσία σε όλους μας, διότι για να συνθέσουν το βασικό συστατικό, το ανθρακικό ασβέστιο, δεσμεύουν από το νερό και το διαλυμένο σε αυτό διοξείδιο του άνθρακα. Ετσι, κάθε μικρό και ασήμαντο, όπως ίσως μας φαίνεται, κοχλιδάκι μάς έχει απαλλάξει από κάποια ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα που τόσο πολύ θέλαμε να αποφύγουμε.

Ποιος είναι ο καλύτερος κολυμβητής στα δικά μας νερά; Αυτός που μάθαμε τον προηγούμενο μήνα ότι τον κυνηγούν σε όλη τη Μεσόγειο αλύπητα για να τον μετατρέψουν σε μερικές μπουκιές (ψευτο)σούσι για νεόπλουτους. Ο τόνος είναι ο καλύτερος κολυμβητής τουλάχιστον εδώ στα νερά μας, γιατί το σώμα του με τον καιρό απέκτησε ένα εκπληκτικό υδροδυναμικό σχήμα που του επιτρέπει να κολυμπάει ασταμάτητα σε όλη του τη ζωή με ταχύτητα που μπορεί να φθάσει και τα 15 μέτρα το δευτερόλεπτο· στην περίπτωση αυτή τα πτερύγια μπαίνουν σε ειδικές θήκες για να δημιουργούν ακόμη λιγότερους στροβίλους που αφαιρούν από την ταχύτητα. Η ουρά του διαφέρει από των περισσότερων άλλων ψαριών: έχει ειδικό σχήμα και προφίλ πτέρυγας αεροπλάνου που του δίνει ακόμη περισσότερη ώθηση όταν κολυμπάει σε αντίθετα ρεύματα. Ετσι μερικοί από εμάς και αυτό το καλοκαίρι θα έχουν την ευχαρίστηση να καταβροχθίσουν ένα θαύμα της φύσης. Καλή όρεξη!

 

ΠΗΓΗ: ΤΟ ΒΗΜΑonline


banner psaremagr

© 2004 - 2019 All Rights Reserved. | Φιλοξενία & Κατασκευή HostPlus LTD

hostplus 35

No Internet Connection