Τρίτη, 24 Αυγούστου 2010 11:06

Το πρώτο μας τσίμπημα...

Γράφτηκε από τον
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)

Γωβιός, κωβιός, κοκωβιός. Όπως και να το πεις είναι το ίδιο. Αυτά τα σχετικά άγνωστα ψάρια των θαλασσών αποτελούν μια οικογένεια που χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες εξελικτικές συμπεριφορές. Ανήκουν στην οικογένεια των γωβιδών, η οποία είναι η μεγαλύτερη σε είδη στο βασίλειο των ιχθύων, καθώς περιλαμβάνει πάνω από 1.800 είδη που ανήκουν σε 200 γένη.

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ακόμα και στις μέρες μας με την ολοένα και μεγαλύτερη εξερεύνηση των θαλασσών νέα είδη γωβιών ανακαλύπτονται στις θάλασσες του κόσμου. Στη χώρα μας, αν και εμπειρικά, οι περισσότεροι ψαράδες και καταδύτες αναγνωρίζουν γύρω στα 6-7 διαφορετικά είδη, ζούνε και βασιλεύουν περίπου 37 είδη γωβιών. Το γεγονός ότι οι περισσότεροι δεν αποτελούν σημαντικά αλιεύματα έχει προσδώσει ένα πέπλο άγνοιας γύρω από τα μικρά αυτά ψάρια.

Περιγραφή
Οι γωβιοί είναι συνήθως ψάρια μικρού μεγέθους από 3 εκατοστά (κοραλλογωβιός) μέχρι 30 εκατοστά (χοντρογωβιός). Συνήθως τα περισσότερα είδη κινούνται από τα 5 μέχρι τα 10 εκατοστά. Απαντώνται σε κάθε είδος βυθού, προτιμώντας τις παράκτιες περιοχές. Ζουν αποκλειστικά πάνω στον πυθμένα σε πετρώδεις βυθούς μέχρι εκεί που σκάει το κύμα, διάσπαρτοι σε μεγάλες αμμούδες, κρυμμένοι μέσα στις φυκάδες, ακόμα και στα βαθιά νερά πλάι σε κοράλλια. Άλλα είδη είναι μοναχικά και άλλα σχηματίζουν μικρά και αραιά κοπάδια.

Γενικά είναι μάλλον άχαροι και κακοί κολυμβητές και γι' αυτό συνήθως τους βλέπουμε ακίνητους ή να κινούνται λίγο πιο δίπλα με δυνατά τινάγματα. Το κορμί τους είναι κυλινδρικό, χοντροκομμένο μπροστά και πιο λεπτό προς την ουρά. Το κεφάλι τους είναι χαρακτηριστικά μεγάλο με στρογγυλεμένα μάγουλα και μεγάλα μάτια τοποθετημένα στο πάνω μέρος του κεφαλιού. Το στόμα τους είναι μεγάλο με χοντρά χείλη και πολλές σειρές από μικρά δόντια. Τα ραχιαία τους πτερύγια είναι συνήθως μεγάλα και σε μικρή απόσταση μεταξύ τους. Το ραχιαίο πτερύγιο πολλών γωβιών παρουσιάζει πολύ επιμήκεις ακτίνες με έντονα χρώματα και περίτεχνους χρωματικούς σχηματισμούς.

Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των γωβιών είναι τα κοιλιακά τους πτερύγια τα οποία, αντίθετα από την πλειονότητα των ψαριών, είναι κολλημένα, σχηματίζοντας έτσι έναν στρογγυλό δίσκο που λειτουργεί σαν βεντούζα βοηθώντας το κάθε ψάρι να συγκρατείται προσκολλημένο στα βράχια. Η μορφολογία των κοιλιακών πτερυγίων αποτελεί βασική κλείδα αναγνώρισης για κάθε είδος. Το σώμα τους είναι σκεπασμένο με κτενοειδή λέπια και λόγω των πλούσιων χρωματισμών η πλευρική τους γραμμή δεν είναι ιδιαίτερα ευδιάκριτη.

Ένα χαρακτηριστικό που αποτελεί και σύνηθες αντικείμενο έρευνας από τους ιχθυολόγους είναι οι πόροι στο κεφάλι τους. Πρόκειται για τις απολήξεις μιας σειράς από μικρά βλεννώδη κανάλια που ονομάζονται γενηπόροι και αποτελούν αισθητήρια όργανα. Τα χρώματα των γωβιών ποικίλλουν από έντονα κίτρινα και κόκκινα σε άτονα γκρίζα, μαύρα και καφετιά. Οι περισσότεροι γωβιοί εμφανίζουν «μαρμαρώδεις» χρωματισμούς που τους βοηθάνε στην απόκρυψη από τους θηρευτές τους. Τα αρσενικά άτομα είναι γενικά μεγαλύτερα και με πιο έντονα χρώματα από τα θηλυκά.

Το πρώτο μας τσίμπημα...

Οι γωβιοί έχουν έντονο το αίσθημα της εδαφικής υπεροχής και υπερασπίζονται με σθένος την επικράτειά τους απέναντι στους ανταγωνιστές, αλλά και σε άλλα είδη ψαριών. Συνήθως τα αρσενικά βρίσκουν μια μικρή κοιλότητα ή κατασκευάζουν μια μικρή φωλιά στην άμμο. Εκεί οδηγούν ένα ή περισσότερα θηλυκά, οπού μετά από μια εξειδικευμένη για κάθε είδος τελετή ερωτοτροπίας αναπαράγονται. Μετά τη γονιμοποίηση των αβγών τα αρσενικά φυλάνε τα αβγά τα οποία όταν εξελιχθούν σε μικρά ψαράκια περνούν μια περίοδο όπου ζουν πελαγικά, ενώ λίγο μετά εγκαθίστανται μόνιμα πια στον βυθό.

Είδη και συνήθειες
Ο μεγάλος αριθμός ειδών προσδίνει στους γωβιούς και ιδιαίτερα προσαρμοστικά χαρακτηριστικά και συνήθειες. Στη χώρα μας ο πιο διάσημος ίσως γωβιός, λόγω αλιευτικής σημασίας για τους ερασιτέχνες ψαράδες, είναι ο χοντρογωβιός που συχνά συγχέεται με τον πετρογωβιό λόγω του ότι τα δύο είδη μοιράζονται το ίδιο ενδιαίτημα.

Ο χοντρογωβιός είναι ένας ιδιαίτερα συνηθισμένος γωβιός της ακροθαλασσιάς. Όπως φανερώνει και το όνομά του πρόκειται για τον μεγαλύτερο κωκωβιό της Ελλάδας και έναν από τους μεγαλύτερους του κόσμου αφού το μήκος του φτάνει, σπάνια, τα 30 εκατοστά. Το χρώμα του ποικίλλει ανάλογα με την περιοχή που κατοικεί. Αλλού είναι γκρίζος-υπόλευκος, αλλού πιο κιτρινωπός και αλλού σκούρος καφέ ή πιο πράσινος. Εμφανίζει κάθετα σκούρα μπαλώματα, ενώ όλο το κορμί του είναι διάσπαρτο από μικρές μαύρες, λευκές, κίτρινες και καφετί λωρίδες.

Ο χοντρογωβιός αποτελεί τον μεγαλύτερο κυνηγό της ακτογραμμής. Αγαπημένες του περιοχές είναι τα βράχια και τα μεγάλα βότσαλα με βλάστηση. Συνήθως βρίσκεται κρυμμένος μέσα σε κοιλώματα λίγο πριν την παραλία. Εκεί στέκει ακίνητος περιμένοντας κάποιο θήραμα να περάσει.

Το πρώτο μας τσίμπημα...

Ο πετρογωβιός μοιάζει πολύ με τον χοντρογωβιό και ζει και αυτός σε παράκτια βράχια με έντονη βλάστηση. Είναι πιο μικρός και το χρώμα του είναι πιο καστανό με διάσπαρτες λευκές, μαύρες και καφεκίτρινες κηλίδες.

Ένας ακόμα γωβιός των βράχων είναι ο αιμοχειλογωβιός. Ένα συνηθισμένο είδος που χαρακτηρίζεται από τα έντονα κόκκινα χείλια του. Αν συναντηθούν δύο αρσενικοί αιμοχειλογωβιοί ανοίγουν διάπλατα τα πτερύγια, αποκτούν έντονο χρώμα και ξεκινάνε μία μάχη που περιλαμβάνει άγριες δαγκωνιές, χτυπήματα αλλά και ήχους.

Δύο πολλοί συνηθισμένοι γωβιοί, οι οποίοι αποτελούν και συχνό πονοκέφαλο όποιων ψαρεύουν με καθετή ή καλάμι από την ακτή καθώς τους χαλάει το δόλωμα, είναι ο μαυρογωβιός και ο λεπτογωβιός. Και τα δύο είναι είδη ζουν σε λασπώδεις-αμμώδεις βυθούς με αραιή συνήθως βλάστηση.

Ο λεπτογωβιός έχει ανοιχτό καφέ ή πιο κιτρινωπό χρώμα με διάσπαρτα σκούρα καφέ και λευκά σημάδια, ενώ ο μαυρογωβιός έχει σκούρο μπλε-μαύρο χρώμα και χαρακτηρίζεται από το μεγάλο πρώτο ραχιαίο πτερύγιο, στο μπροστινό μέρος του οποίου εμφανίζει ένα σκουρόχρωμο σημάδι. Και τα δύο είδη απαντώνται σε σχετικά κλειστούς κόλπους (Σαρωνικός, Ευβοϊκός, Παγασητικός, Κορινθιακός) και όρμους στον πυθμένα των οποίων σκάβουν ένα μικρό κοίλωμα που χρησιμοποιούν ως φωλιά.

Ένα άλλο συνηθισμένο είδος γωβιού είναι ο γωβιός Μπουτσίτσι, ο οποίος κατέχει μια μοναδική ικανότητα που δεν εμφανίζεται σε κανένα άλλο ψάρι της Μεσογείου. Διατηρεί συμβιωτικές σχέσεις με την πιο κοινή ανεμώνα της χώρας μας, την Anemonia sulcata. Οταν ο γωβιός Μπουτσίτσι φοβηθεί, μπαίνει για προστασία μέσα στα πλοκάμια της ανεμώνας χωρίς αυτά να το τσιμπάνε. Ένα παρόμοιο άλλα όχι τόσο κοινό είδος είναι ο γωβιός Σαράτο.

Ένας χαρακτηριστικός γωβιός των πιο βαθιών νερών είναι ο χρυσογωβιός. Το όνομά του φανερώνει και την ομορφιά του έντονα κίτρινου χρώματός του. Ο χρυσογωβιός λάμπει σαν μικρό κόσμημα μέσα στα σκοτεινά βράχια που κατοικεί.

Ο ριγογωβιός είναι ένας χαρακτηριστικός γωβιός που εμφανίζεται αρκετά συχνά στις θάλασσές μας. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του, απ' όπου παίρνει και το όνομά του, αποτελεί η σκούρα καφετιά ή πιο μαύρη ρίγα που διαγράφει κατά μήκος, και από τις δύο πλευρές, όλο το κορμί του. Ο ριγογωβιός μοιάζει εκπληκτικά με την ταινιοσαλιάρα (Parablennius rouxi). Δεν είναι γνωστό ποιο από τα δύο είδη εξελίχθηκε φτάνοντας να μοιάζει με το άλλο.

Ένας από τους λίγους γωβιούς που σχηματίζουν μεγάλα κοπάδια είναι ο πρασινογωβιός. Εμφανίζεται συνήθως κοντά σε εκβολές ποταμών και λιμνοθάλασσες, σε περιοχές που έχουν βυθό με άμμο, λάσπη ή μικρά χαλίκια, ο οποίος καλύπτεται αποκλειστικά από πράσινα φύκια και άλγη. Ο πρασινογωβιός είναι το μοναδικό είδος γωβιού που πωλείται συχνά ως αλίευμα στις ιχθυόσκαλές μας.

Από εκεί και πέρα υπάρχουν πολλά ακόμα μικρά, άσημα αλλά και σπάνια είδη γωβιών των νερών μας.

Ο κοραλλογωβιός είναι ένα πολύ μικρό ψάρι που σχετίζεται με τα κόκκινα κοράλλια και και τα ψευδοκοράλλια καθώς ζει πάνω σ' αυτά. Οι δύο σπάνιοι γωβιοί του γένους Chromogobius έχουν ένα σημάδι που μοιάζει με «Μ» στη ράχη και ένα λαβύρινθο από σκούρες γραμμές στο κεφάλι. Ο εντυπωσιακά πολύχρωμος γωβιός Φριέσι εμφανίζει συμβιωτική σχέση στην ίδια φωλιά με το δεκάποδο Nephrops norvegicus, τη γνωστή καραβίδα. Την ίδια στιγμή που η καραβίδα σκάβει, φτιάχνει και περιποιείται την κοινή φωλιά τους στην άμμο, ο γωβιός Φριέσι παραμονεύει στην είσοδο για τυχόν κινδύνους.

Το πρώτο μας τσίμπημα...

Ο γυαλογωβιός και ο κρυσταλλογωβιός είναι τα μοναδικά ψάρια με διάφανο σώμα που απαντώνται στη χώρα μας. Τα τελευταία χρόνια έχει εμφανιστεί στις θάλασσές μας προερχόμενος από την Ερυθρά θάλασσα ο βατραχογωβιός.

Είναι ένας μεγάλος γωβιός που ζει ακόμα στις νοτιοανατολικές θάλασσες του Αιγαίου. Τέλος τα είδη του γένους Pomatoschistus που ζουν στις θάλασσές μας είναι μικροί και λεπτοί γωβιοί που κατακλύζουν τις αμμούδες και τους βυθούς με μικρά βοτσαλάκια, όπου και εξαφανίζονται χάρη στους «μαρμαρώδεις» χρωματισμούς τους.

Εν κατακλείδι...
Οι περισσότεροι άνθρωποι αντιμετωπίζουν τους γωβιούς είτε με αδιαφορία, είτα με αηδία. Αυτό οφείλεται στην όχι και τόσο θελκτική τους εμφάνιση, αλλά και στη βλέννα με την οποία περιβάλλονται. Παρ' όλα αυτά οι πιο πολλοί γωβιοί είναι φαγώσιμοι και μάλιστα κάποιοι, όπως ο χοντρογωβιός, ιδιαίτερα νόστιμοι.

Η αλήθεια όμως είναι ότι παρά τη συνεχιζόμενη υπεραλίευση, αλλά και την οικολογική υποβάθμιση των βυθών και των ακροθαλασσιών μας, οι γωβιοί καταφέρνουν και επιβιώνουν με ιδιαίτερη επιτυχία σε σχέση με πολλά άλλα είδη ψαριών. Ισως ήρθε ο καιρός να τους μάθουμε λίγο καλύτερα, γιατί έτσι όπως πάνε τα πράγματα σε λίγα χρόνια θα πετάμε από τη χαρά μας γιατί στην άκρη της πετονιάς μας θα βρίσκεται ένας γλοιώδης, μαυρομούρης, άσχημος κοκωβιός.

Ο χοντρογωβιός ξεχωρίζει από τα πολύ μεγάλα χείλη του. Eίναι ένας άγριος κυνηγός που παραμονεύει ακίνητος για τη λεία του.

 

ΕΘΝΟΣ